POTS czy atak paniki? Jak odróżnić objawy i gdzie w tym wszystkim mieszczą się ASD i ADHD
Spis treści
- Co to jest POTS
- Dlaczego mówimy o POTS przy ASD i ADHD
- Czemu POTS tak łatwo pomylić z atakiem paniki
- Trzy pytania przesiewowe, zanim powiesz sobie „to tylko nerwy”
- Co zrobić tu i teraz, zanim masz diagnozę
- Kiedy koniecznie do lekarza lub na SOR
- Gdzie wchodzi diagnostyka neurorozwojowa ASD i ADHD
- Źródła
Co to jest POTS?
POTS to zespół nietolerancji ortostatycznej, czyli zespół tachykardii posturalnej ortostatycznej (Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome). Chodzi o sytuację, w której po przejściu z pozycji leżącej lub siedzącej do pozycji stojącej serce zaczyna bić nienaturalnie szybko, a ciało nie radzi sobie z pionizacją.
Kryterium diagnostyczne u dorosłych obejmuje:
- wzrost tętna o co najmniej 30 uderzeń na minutę w ciągu pierwszych 10 minut stania albo podczas testu pochyleniowego,
- brak spadku ciśnienia tętniczego typowego dla omdlenia ortostatycznego,
- objawy takie jak: zawroty głowy, „czarne plamy” przed oczami, kołatanie serca, uczucie omdlewania, mgła poznawcza, zmęczenie, duszność i nudności, które nasilają się przy staniu i zwykle ustępują po położeniu się. Źródło
POTS jest formą zaburzenia autonomicznego układu nerwowego, czyli dysautonomii, a nie zaburzeniem lękowym. Objawy są fizjologiczne, a nie „wymyślone”. Częściej dotyczy kobiet między 15. a 50. rokiem życia i bywa mylone z nerwicą lub napadami paniki. Źródło
Dlaczego mówimy o POTS przy ASD i ADHD?
U osób ze spektrum autyzmu (ASD) i lub z ADHD częściej obserwuje się problemy z regulacją autonomiczną, nadwrażliwości sensoryczne, nadwrażliwość trzewną oraz współchorobowości związane z przewlekłym zmęczeniem i męczliwością ortostatyczną.
W badaniach i przeglądach klinicznych sugeruje się, że POTS może występować zauważalnie częściej w populacji autystycznej i ADHD niż w populacji neurotypowej, szczególnie u kobiet oraz u osób z nadmierną ruchomością stawów, często kojarzoną z zespołem Ehlersa-Danlosa typu hiperelastycznego. To nie znaczy, że autyzm „powoduje” POTS. Bardziej chodzi o to, że oba stany dość często współistnieją. Źródło
Czemu POTS tak łatwo pomylić z atakiem paniki?
Bo objawy częściowo się nakładają. Zarówno POTS, jak i napad paniki mogą dawać:
- kołatanie serca,
- drżenie rąk,
- zawroty głowy,
- pocenie się,
- uczucie „zaraz zemdleję”.
Różnica jest jednak ważna.
- W POTS objawy pojawiają się głównie po pionizacji albo przy dłuższym staniu, nasilają się przy utrzymywaniu pozycji stojącej, często dochodzi do zamglenia poznawczego i uczucia „nogi są z waty”, a poprawa przychodzi po położeniu się lub po zastosowaniu kompresji, na przykład po uniesieniu nóg albo użyciu wyrobów uciskowych. Źródło
- W napadzie paniki lęk zwykle „wybucha” niezależnie od pozycji ciała. Serce bije szybko, ciało przechodzi w alarm, pojawia się strach przed śmiercią, utratą kontroli albo „zwariowaniem”, a objawy mogą zmniejszać się po technikach oddechowych i regulacyjnych, bez konieczności kładzenia się. Opisy błędnych rozpoznań pokazują, że osoby z POTS bywają latami leczone „na lęk”, mimo że główny problem leży w układzie autonomicznym. Źródło
Trzy pytania przesiewowe, które warto sobie zadać, zanim powiesz „to tylko nerwy”
- Czy jest zależność od grawitacji? Czy serce zaczyna szaleć i pojawiają się zawroty głowy głównie wtedy, gdy stoisz w kolejce, pod prysznicem albo w autobusie, a kiedy siadasz lub się kładziesz, ulga przychodzi szybko i mechanicznie? Jeśli tak, bardziej pachnie to POTS.
- Czy mózg się „rozsypuje”? POTS bardzo często daje brain fog, czyli mgłę poznawczą. Nagle trudno znaleźć słowa, skupić wzrok albo utrzymać pamięć roboczą. W klasycznym napadzie paniki zwykle nadal wiesz, co się dzieje, nawet jeśli jest bardzo strasznie. W POTS bywa tak, jakby nagle spadł poziom baterii w całym ciele i głowie. Źródło
- Czy to trwa od miesięcy, a lekarze mówią „to stres”? POTS często ma przewlekły przebieg, z huśtawką lepszych i gorszych dni. Napady paniki częściej mają charakter ostrych epizodów o szybkim początku i wyraźnym szczycie. Źródło
Co zrobić tu i teraz, zanim masz diagnozę
To nie jest leczenie, tylko strategie bezpieczeństwa, które często zaleca się osobom z podejrzeniem POTS, zanim wejdą w formalny plan lekarski.
- nawodnienie i elektrolity, w granicach zaleceń lekarskich,
- powolne wstawanie — najpierw usiąść, dopiero potem stanąć,
- krzyżowanie nóg lub napinanie mięśni ud i pośladków przy uczuciu „odpływam”, żeby poprawić powrót żylny,
- odpoczynek w pozycji półleżącej albo leżącej przy nasileniu objawów.
W opisach leczenia POTS pojawiają się też pończochy uciskowe, podniesiona głowa łóżka, trening wydolnościowy zaczynany w pozycjach poziomych, a u części osób również leki dobierane indywidualnie. To jednak powinien prowadzić lekarz, bo część terapii wpływa na ciśnienie, objętość krwi lub tętno. Źródło
Kiedy koniecznie do lekarza lub na SOR
- utrata przytomności,
- ból w klatce piersiowej,
- duszność spoczynkowa,
- objawy neurologiczne, takie jak drętwienie połowy ciała lub zaburzenia mowy,
- gorączka, silne odwodnienie albo krwawienie.
To są sytuacje ostre, niezależnie od tego, czy masz ASD, ADHD, czy nie.
Gdzie wchodzi diagnostyka neurorozwojowa ASD i ADHD?
Jeżeli epizody wyglądają na „POTS-owe”, a jednocześnie od dawna zauważasz u siebie różnice w komunikacji społecznej, sztywności rutyn, nadwrażliwościach sensorycznych i zmęczeniu po maskowaniu, możesz mieć zarówno POTS, jak i profil neurorozwojowy, taki jak ASD albo ADHD.
Wtedy warto zrobić dwie rzeczy równolegle:
- pójść do lekarza w kierunku diagnostyki POTS,
- umówić pełną ocenę neurorozwojową.
W ocenie neurorozwojowej wykorzystuje się między innymi ADOS-2, czyli ustrukturyzowaną obserwację zachowań społeczno-komunikacyjnych, oraz ADI-R, czyli pogłębiony wywiad rozwojowy. To pomaga zobaczyć, czy obecne przeciążenia cielesne i sensoryczne nakładają się na obraz zaburzenia ze spektrum autyzmu, w którym jednym z filarów rozpoznania są różnice społeczne oraz ograniczone i powtarzalne wzorce zachowania. Źródło
Źródła
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
#POTS #ASD #ADHD #dysautonomia #napadPaniki #zawrotyGlowy #kolatanieSerca #autonomicznyUkladNerwowy #ADOS2 #ADIR #psychoedukacja