SCD vs ASD(czyli kiedy „chodzi głównie o rozmowę”, a kiedy o coś więcej) 🧩kilka słów o zaburzeniu komunikacji społecznej 🧩

meltdown, autism, autistic, child, girl, overwhelmed, stimming, upset, shut out, shutdown, cringe, exhausted, emotion, overwrought, agitated, autistic spectrum disorder, asd, asc, condition, aspergers, syndrome, behaviour, autism, autism, autism, autism, autism

Po co w ogóle odróżniać SCD od ASD?

W gabinecie często słyszę coś takiego:

„On pięknie mówi, zna milion faktów, ale rozmowa mu się rozsypuje. Logopeda wspomina o zaburzeniu komunikacji społecznej. Czy to jest autyzm, czy coś innego?”

albo:

„Całe życie myślałam, że jestem ‚dziwna towarzysko’, teraz słyszę o SCD i ASD. Czy jedno wyklucza drugie?”

Dobra wiadomość: DSM-5-TR i ICD-11 dają nam konkretne ramy, żeby to uporządkować. Zła: w internecie wszystko bywa wrzucane do jednego worka. Ten tekst jest po to, żebyś zobaczył_a różnice, punkty wspólne i praktyczny plan działania. 🙂

Słowniczek:

  • SCD — Social (Pragmatic) Communication Disorder
    Zaburzenie (pragmatyczne) komunikacji społecznej — diagnoza z DSM-5/DSM-5-TR, umieszczona w grupie zaburzeń komunikacji. Obejmuje trwałe trudności w używaniu języka i sygnałów niewerbalnych w sytuacjach społecznych, bez cech autystycznych w postaci ograniczonych, powtarzalnych wzorców zachowania.
  • ASD — Autism Spectrum Disorder
    Zaburzenie ze spektrum autyzmu — diagnoza „parasolka”, obejmująca m.in. dawny „zespół Aspergera”. Rdzeń: trwałe trudności w komunikacji/relacjach społecznych + ograniczone, powtarzalne, nieelastyczne wzorce zachowania i zainteresowań.
  • DSM-5-TR – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision
    Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych, wyd. 5, Rewizja Tekstu (American Psychiatric Association) – tu znajdziesz definicje SCD i ASD.
  • ICD-11 — International Classification of Diseases, 11th Revision
    Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (WHO). W ICD-11 nie ma diagnozy „SCD” jako takiej, ale jest „Developmental language disorder with impairment of mainly pragmatic language” — rozwojowe zaburzenie języka z przewagą trudności pragmatycznych (kod 6A01.3) – bardzo bliskie temu, co DSM opisuje jako SCD.
  • NICE — National Institute for Health and Care Excellence
    Brytyjski instytut tworzący praktyczne wytyczne kliniczne. Dla ASD mamy m.in. CG128/CG170 (dzieci, młodzież) i CG142 (dorośli); SCD jako osobna etykieta pojawia się rzadziej, ale strategie wsparcia są bardzo podobne: praca nad komunikacją, struktura, dostosowania środowiskowe.

Co to jest SCD według DSM-5-TR?

DSM-5 opisuje SCD — Social (Pragmatic) Communication Disorder (Zaburzenie komunikacji społecznej) jako:

  • utrwalone trudności w społecznym użyciu komunikacji werbalnej i niewerbalnej,
    – kłopot z dopasowaniem stylu mówienia do sytuacji,
    – trudności w trzymaniu się zasad rozmowy (naprzemienność, rejestrowanie sygnałów niewerbalnych rozmówcy),
    – problem ze zrozumieniem tego, co nie jest powiedziane wprost (ironia, żart, „między wierszami”),
  • objawy obecne od wczesnego okresu rozwojowego,
  • trudności na tyle nasilone, że ograniczają funkcjonowanie (relacje, szkoła, praca),
  • brak kryteriów ASD – czyli nie występuje pełny wzorzec ograniczonych, powtarzalnych, nieelastycznych zachowań/zainteresowań.

SCD jest więc diagnozą dla osób, które „potykają się” głównie w obszarze rozmowy, kontekstu, zasad gry społecznej, ale nie pokazują typowych dla ASD wzorców zachowania.

A czym różni się od ASD?

W uproszczeniu:

ASD = trudności w komunikacji/relacjach + ograniczone, powtarzalne wzorce zachowania
SCD = trudności w komunikacji/relacjach bez tych wzorców

Badania przeglądowe (np. Swineford i in., 2014; Baird i in., 2016) podkreślają, że:

  • pragmatyczne trudności językowe (żarty, metafory, „small talk”) mogą występować i w ASD, i w SCD,
  • różnicowanie koncentruje się na tym, czy obecne są:
    • sztywne rutyny,
    • wąskie, intensywne zainteresowania,
    • powtarzalne zachowania (stereotypie ruchowe, uporczywe układanie przedmiotów, powtarzalne wzorce zabawy) – jeśli tak, myślimy raczej o ASD,
  • część dzieci i dorosłych z SCD w badaniach podłużnych „przesuwa się” w stronę ASD lub odwrotnie – dyskusja naukowa trwa, ale klinicznie rozróżnienie bywa przydatne, np. przy planowaniu terapii logopedycznej vs szerszego pakietu autyzmowego.

Pacjent 1 — „Marysia, 7 lat: pięknie mówi, ale rozmowa się rozpada”

Marysia ma 7 lat, czyta płynnie, używa trudnych słów, uwielbia opowiadać o planetach. Nauczycielka mówi:

„Jak się ją słucha 1:1, to zachwyca. Ale w grupie dzieci nie potrafi wejść w zabawę. Mówi obok, nie do końca na temat. Kłótnie zaczynają się wtedy, gdy inne dzieci zmieniają zasady gry, a ona o tym nie wie, bo nie ‚wychwyciła’ sygnałów.”

W gabinecie widzimy, że:

  • Marysia utrzymuje kontakt wzrokowy, potrafi żartować, gdy żart jest jasno zaznaczony,
  • ma trudność z naprzemiennością (monologizuje),
  • nie dostrzega „znudzonych min” innych dzieci,
  • nie ma wyraźnie wąskich, powtarzalnych zainteresowań; jej fascynacja planetami jest intensywna, ale elastyczna (potrafi przerwać, przejść do innych tematów),
  • nie widać powtarzalnych schematów zabawy czy sztywnego trzymania się rytuałów.

Diagnoza idzie w stronę SCD / zaburzenia komunikacji społecznej (DSM-5-TR) albo — w języku ICD-11 — rozwojowego zaburzenia języka z przewagą trudności pragmatycznych (6A01.3).

Plan działania:

  • terapia logopedyczna / neurologopedyczna z naciskiem na pragmatykę (zasady rozmowy, sygnały niewerbalne, „język zmiany”),
  • praca z klasą/nauczycielami nad jasną komunikacją zasad (mniej „domyśl się”),
  • wsparcie rodzica w zabawie: dużo modelowania dialogu, „pauzy” i metafor wyjaśnianych wprost.

Pacjent 2 — „Olek, 9 lat: świetne fakty, sztywne rytuały”

Olek też ma 9 lat i też zna wszystkie planety. Różnica?

  • jeśli ktoś przestawi mu ołówek z lewej na prawą stronę ławki – wybuch złości,
  • przerwy spędza chodząc w kółko po tej samej trasie, powtarzając pod nosem fragmenty ulubionej bajki,
  • w domu rodzina zna „listę zakazanych zmian”: inna droga do szkoły = duże ryzyko „meltdownu”,
  • rozmowa jest pełna faktów, ale Olek nie zauważa próby zmiany tematu,
  • ma kilka intensywnych zainteresowań, które zajmują prawie cały jego czas.

Tutaj obok trudności komunikacyjnych bardzo wyraźne są ograniczone, powtarzalne, nieelastyczne wzorce zachowania. W takim profilu diagnostyka idzie raczej w stronę ASD niż czystego SCD.

W praktyce:

  • w dokumentacji pojawi się ASD (DSM-5-TR / ICD-11: 6A02),
  • terapeuta logopeda nadal pracuje nad pragmatyką, ale dotyczy to jednego z wymiarów szerszego profilu autystycznego.

Pacjent 3 — „Magda, 28 lat: całe życie ‚dziwna w rozmowie’”

Magda ma 28 lat i przychodzi z pytaniem: „Czy ja mogę mieć autyzm?”.

Opisuje:

  • trudność w „small talku” – nie wie, „jak zacząć i jak skończyć rozmowę”,
  • w pracy unika rozmów korytarzowych, ale prezentacje na konkretny temat prowadzi dobrze,
  • często słyszała: „nie łapiesz aluzji”, „bierzesz wszystko za bardzo serio”,
  • nie ma historii sztywnych rytuałów, meltdownów po zmianie planu, stereotypii ruchowych czy wąskich zainteresowań, które dominowałyby jej życie,
  • relacje są mało liczne, ale głębokie; gdy dana osoba wyjaśni, „jak lubi rozmawiać”, Magda świetnie się dostosowuje.

Po pełnej ocenie klinicznej (wywiad rozwojowy, narzędzia przesiewowe, obserwacja) obraz jest bliższy SCD / zaburzeniu komunikacji społecznej niż ASD.

Plan:

  • psychoedukacja: Magda dostaje nazwę na swoje doświadczenie,
  • trening komunikacji (konkretne strategie na rozmowy, pytania otwarte, „język domykania spotkań”),
  • delikatna praca nad self-advocacy („potrzebuję, żebyś powiedział wprost, czy to żart, czy serio”).

Co robi z tym ICD-11 (czyli: dlaczego w jednym systemie jest SCD, a w drugim nie)

W ICD-11 SCD jako nazwa nie występuje, ale bardzo podobny koncept znajdziesz pod nazwą:

„Developmental language disorder with impairment of mainly pragmatic language” — rozwojowe zaburzenie języka z przewagą trudności pragmatycznych (6A01.3).

Opis mówi o:

  • trwałych trudnościach w rozumieniu i użyciu języka w kontekście społecznym (wnioskowanie, żarty, dwuznaczności),
  • początkach w okresie rozwojowym,
  • istotnym wpływie na komunikację w codziennym życiu.

W praktyce:

  • specjalista może używać w tym samym raporcie języka DSM-5-TR („SCD”) i ICD-11 („rozwojowe zaburzenie języka z przewagą trudności pragmatycznych”),
  • szkoła/logopeda często bardziej „czują” opis funkcjonalny niż sam kod – ważne, żeby w dokumencie było jasno: o jakie trudności chodzi i czego dziecko/dorosły potrzebuje.

Co z tego wynika dla Ciebie (rodzic/dorosły/specjalista)?

  1. SCD nie jest „lżejszym autyzmem”, tylko innym profilem – skoncentrowanym na pragmatyce komunikacji społecznej,
  2. ASD może zawierać trudności pragmatyczne, ale zawsze idą one w parze z ograniczonymi, powtarzalnymi, nieelastycznymi wzorcami zachowania/zainteresowań,
  3. w wsparciu sporo rzeczy się pokrywa:
    • praca nad komunikacją,
    • psychoedukacja otoczenia,
    • dostosowania środowiskowe (szkoła, praca),
  4. sensowne pytanie kliniczne brzmi częściej: „Jak opisać pełny profil tej osoby (język, relacje, zachowania, sensorykę, inne wyzwania współwystępujące) i co z tego wynika dla planu pomocy?”
    …niż: „czy to jest dokładnie SCD, czy dokładnie ASD”.

Jak mogę pomóc

Na konsultacjach:

  • rozpisujemy profil komunikacji społecznej (pragmatyka, język, relacje, sensoryka),
  • tłumaczymy różnice SCD vs ASD na język szkoły/pracy,
  • układamy plan:
    • na teraz (co zmienić w środowisku),
    • w terapii (logopeda, psycholog, psychoterapeuta),
    • w dokumentacji (jak opisać to zgodnie z DSM-5-TR i ICD-11).

Na pierwszą wizytę weź 3 konkretne sytuacje, w których komunikacja „się rozjechała” (szkoła, praca, dom) i listę mocnych stron – bo to one będą bazą do budowania strategii. 💛

Hasztagi

#SCD #ASD #zaburzenieKomunikacjiSpołecznej #DSM5TR #ICD11 #pragmatyka #logopedia #neurodydwersja #NICE

Źródła (www)

SCD – definicje i przeglądy

SCD vs ASD

ICD-11 – pragmatyka języka

ASD – tło i wytyczne

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *