SCD vs ASD (czyli kiedy „chodzi głównie o rozmowę”, a kiedy o coś więcej): kilka słów o zaburzeniu komunikacji społecznej

SCD a ASD — czym różni się zaburzenie komunikacji społecznej od spektrum autyzmu

Spis treści

• Po co w ogóle odróżniać SCD od ASD
• Słowniczek
• Co to jest SCD według DSM-5-TR
• A czym różni się od ASD
• Pacjentka 1 — Marysia, 7 lat
• Pacjent 2 — Olek, 9 lat
• Pacjentka 3 — Magda, 28 lat
• Co robi z tym ICD-11
• Co z tego wynika dla Ciebie
• Jak mogę pomóc
• Źródła

Po co w ogóle odróżniać SCD od ASD?

W gabinecie często słyszę coś takiego:

„On pięknie mówi, zna milion faktów, ale rozmowa mu się rozsypuje. Logopeda wspomina o zaburzeniu komunikacji społecznej. Czy to jest autyzm, czy coś innego?”

Albo:

„Całe życie myślałam, że jestem dziwna towarzysko, teraz słyszę o SCD i ASD. Czy jedno wyklucza drugie?”

Dobra wiadomość jest taka, że DSM-5-TR i ICD-11 dają nam konkretne ramy, żeby to uporządkować. Gorsza jest taka, że w internecie wszystko bywa wrzucane do jednego worka. Ten tekst jest po to, żebyś zobaczył albo zobaczyła różnice, punkty wspólne i praktyczny plan działania.

Słowniczek

• SCD — Social (Pragmatic) Communication Disorder
  Zaburzenie pragmatycznej komunikacji społecznej — diagnoza z DSM-5 i DSM-5-TR, umieszczona w grupie zaburzeń komunikacji. Obejmuje trwałe trudności w używaniu języka i sygnałów niewerbalnych w sytuacjach społecznych, bez cech autystycznych w postaci ograniczonych, powtarzalnych wzorców zachowania.
• ASD — Autism Spectrum Disorder
  Zaburzenie ze spektrum autyzmu — diagnoza parasolka, obejmująca między innymi dawny zespół Aspergera. Rdzeń to trwałe trudności w komunikacji i relacjach społecznych oraz ograniczone, powtarzalne, nieelastyczne wzorce zachowania i zainteresowań.
• DSM-5-TR — Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision
  Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych, wydanie piąte, rewizja tekstu. To tutaj znajdziesz definicje SCD i ASD.
• ICD-11 — International Classification of Diseases, 11th Revision
  Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób WHO. W ICD-11 nie ma diagnozy SCD jako takiej, ale jest rozwojowe zaburzenie języka z przewagą trudności pragmatycznych, bardzo bliskie temu, co DSM opisuje jako SCD.
• NICE — National Institute for Health and Care Excellence
  Brytyjski instytut tworzący praktyczne wytyczne kliniczne. Dla ASD mamy między innymi CG128, CG170 i CG142. SCD jako osobna etykieta pojawia się rzadziej, ale strategie wsparcia są często bardzo podobne: praca nad komunikacją, struktura i dostosowania środowiskowe.

Co to jest SCD według DSM-5-TR?

DSM-5 opisuje SCD — Social (Pragmatic) Communication Disorder, czyli zaburzenie komunikacji społecznej, jako:

• utrwalone trudności w społecznym użyciu komunikacji werbalnej i niewerbalnej, takie jak:
  • kłopot z dopasowaniem stylu mówienia do sytuacji,
  • trudności w trzymaniu się zasad rozmowy, na przykład naprzemienności i rejestrowania sygnałów niewerbalnych rozmówcy,
  • problem ze zrozumieniem tego, co nie jest powiedziane wprost, czyli ironii, żartu i znaczeń między wierszami,
• objawy obecne od wczesnego okresu rozwojowego,
• trudności na tyle nasilone, że ograniczają funkcjonowanie w relacjach, szkole albo pracy,
• brak kryteriów ASD, czyli brak pełnego wzorca ograniczonych, powtarzalnych i nieelastycznych zachowań lub zainteresowań.

SCD jest więc diagnozą dla osób, które potykają się głównie w obszarze rozmowy, kontekstu i zasad gry społecznej, ale nie pokazują typowych dla ASD wzorców zachowania.

A czym różni się od ASD?

W uproszczeniu:

ASD = trudności w komunikacji i relacjach + ograniczone, powtarzalne wzorce zachowania
SCD = trudności w komunikacji i relacjach bez tych wzorców

Badania przeglądowe podkreślają, że:

• pragmatyczne trudności językowe, takie jak rozumienie żartów, metafor czy small talku, mogą występować zarówno w ASD, jak i w SCD,
• różnicowanie koncentruje się na tym, czy obecne są:
  • sztywne rutyny,
  • wąskie, intensywne zainteresowania,
  • powtarzalne zachowania, takie jak stereotypie ruchowe, uporczywe układanie przedmiotów czy powtarzalne wzorce zabawy,
• jeśli te elementy są obecne, myślimy raczej o ASD,
• część dzieci i dorosłych z SCD w badaniach podłużnych przesuwa się w stronę ASD lub odwrotnie, więc dyskusja naukowa trwa, ale klinicznie to rozróżnienie nadal bywa bardzo przydatne.

Pacjentka 1 — Marysia, 7 lat

Marysia ma 7 lat, czyta płynnie, używa trudnych słów i uwielbia opowiadać o planetach. Nauczycielka mówi:

„Jak się ją słucha jeden na jeden, to zachwyca. Ale w grupie dzieci nie potrafi wejść w zabawę. Mówi obok, nie do końca na temat. Kłótnie zaczynają się wtedy, gdy inne dzieci zmieniają zasady gry, a ona o tym nie wie, bo nie wychwyciła sygnałów.”

W gabinecie widzimy, że:

• Marysia utrzymuje kontakt wzrokowy i potrafi żartować, gdy żart jest jasno zaznaczony,
• ma trudność z naprzemiennością, bo łatwo wpada w monolog,
• nie dostrzega znudzonych min innych dzieci,
• nie ma wyraźnie wąskich, powtarzalnych zainteresowań, a fascynacja planetami jest intensywna, ale elastyczna,
• nie widać powtarzalnych schematów zabawy ani sztywnego trzymania się rytuałów.

Diagnoza idzie w stronę SCD albo zaburzenia komunikacji społecznej według DSM-5-TR albo — w języku ICD-11 — rozwojowego zaburzenia języka z przewagą trudności pragmatycznych.

Plan działania:

• terapia logopedyczna albo neurologopedyczna z naciskiem na pragmatykę, czyli zasady rozmowy, sygnały niewerbalne i język zmiany,
• praca z klasą i nauczycielami nad jasną komunikacją zasad, czyli mniej „domyśl się”,
• wsparcie rodzica w zabawie: modelowanie dialogu, pauz i metafor wyjaśnianych wprost.

Pacjent 2 — Olek, 9 lat

Olek też ma 9 lat i też zna wszystkie planety. Różnica polega na tym, że:

• jeśli ktoś przestawi mu ołówek z lewej na prawą stronę ławki, pojawia się wybuch złości,
• przerwy spędza, chodząc w kółko po tej samej trasie i powtarzając pod nosem fragmenty ulubionej bajki,
• w domu rodzina zna listę zakazanych zmian — inna droga do szkoły oznacza duże ryzyko meltdownu,
• rozmowa jest pełna faktów, ale Olek nie zauważa próby zmiany tematu,
• ma kilka intensywnych zainteresowań, które zajmują prawie cały jego czas.

Tutaj obok trudności komunikacyjnych bardzo wyraźne są ograniczone, powtarzalne i nieelastyczne wzorce zachowania. W takim profilu diagnostyka idzie raczej w stronę ASD niż czystego SCD.

W praktyce:

• w dokumentacji pojawi się ASD,
• terapeuta logopeda nadal pracuje nad pragmatyką, ale jest to tylko jeden z wymiarów szerszego profilu autystycznego.

Pacjentka 3 — Magda, 28 lat

Magda ma 28 lat i przychodzi z pytaniem: „Czy ja mogę mieć autyzm?”.

Opisuje:

• trudność w small talku — nie wie, jak zacząć i jak skończyć rozmowę,
• w pracy unika rozmów korytarzowych, ale prezentacje na konkretny temat prowadzi dobrze,
• często słyszała: „nie łapiesz aluzji”, „bierzesz wszystko za bardzo serio”,
• nie ma historii sztywnych rytuałów, meltdownów po zmianie planu, stereotypii ruchowych ani wąskich zainteresowań, które dominowałyby jej życie,
• relacje są mało liczne, ale głębokie; gdy druga osoba wyjaśni, jak lubi rozmawiać, Magda potrafi się dobrze dostosować.

Po pełnej ocenie klinicznej obraz jest bliższy SCD albo zaburzeniu komunikacji społecznej niż ASD.

Plan:

• psychoedukacja — Magda dostaje nazwę na swoje doświadczenie,
• trening komunikacji, czyli konkretne strategie na rozmowy, pytania otwarte i język domykania spotkań,
• delikatna praca nad self-advocacy, czyli umiejętnością powiedzenia: „potrzebuję, żebyś powiedział wprost, czy to żart, czy serio”.

Co robi z tym ICD-11

W ICD-11 SCD jako nazwa nie występuje, ale bardzo podobny koncept znajdziesz pod nazwą:

Rozwojowe zaburzenie języka z przewagą trudności pragmatycznych.

Opis mówi o:

• trwałych trudnościach w rozumieniu i użyciu języka w kontekście społecznym, takich jak wnioskowanie, żarty i dwuznaczności,
• początkach w okresie rozwojowym,
• istotnym wpływie na komunikację w codziennym życiu.

W praktyce oznacza to, że:

• specjalista może używać w tym samym raporcie języka DSM-5-TR i ICD-11,
• szkoła albo logopeda zwykle bardziej potrzebują opisu funkcjonalnego niż samego kodu,
• najważniejsze jest to, żeby w dokumencie było jasno: o jakie trudności chodzi i czego dziecko albo dorosły potrzebuje.

Co z tego wynika dla Ciebie

1. SCD nie jest lżejszym autyzmem, tylko innym profilem, skoncentrowanym na pragmatyce komunikacji społecznej.
2. ASD może zawierać trudności pragmatyczne, ale zawsze idą one w parze z ograniczonymi, powtarzalnymi i nieelastycznymi wzorcami zachowania lub zainteresowań.
3. W praktyce wsparcia sporo rzeczy się pokrywa:
   • praca nad komunikacją,
   • psychoedukacja otoczenia,
   • dostosowania środowiskowe w szkole albo pracy.
4. Najsensowniejsze pytanie kliniczne często brzmi nie: „czy to dokładnie SCD, czy dokładnie ASD?”, ale raczej: „jaki jest pełny profil tej osoby i co z tego wynika dla planu pomocy?”

Jak mogę pomóc

Na konsultacjach:

• rozpisujemy profil komunikacji społecznej, czyli pragmatykę, język, relacje i sensorykę,
• tłumaczymy różnice SCD i ASD na język szkoły albo pracy,
• układamy plan:
  • na teraz — co zmienić w środowisku,
  • w terapii — logopeda, psycholog, psychoterapeuta,
  • w dokumentacji — jak opisać to zgodnie z DSM-5-TR i ICD-11.

Na pierwszą wizytę warto wziąć trzy konkretne sytuacje, w których komunikacja się rozjechała — w szkole, pracy albo domu — oraz listę mocnych stron, bo to właśnie one będą bazą do budowania strategii.

Źródła

Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło
Źródło

#SCD #ASD #zaburzenieKomunikacjiSpolecznej #DSM5TR #ICD11 #pragmatyka #logopedia #neuroroznorodnosc #NICE